Διαπιστώνεται ότι η αύξηση των αλλοδαπών μαθητών που φοιτούν σε ελληνικά σχολεία δημιουργεί νέες εκπαιδευτικές ανάγκες και καθιστά το ρόλο του σχολείου κομβικό στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής ταυτότητας, θεωρώντας τη διαπολιτισμική εκπαίδευση ως προϋπόθεση του σύγχρονου Σχολείου, μελετώνται στο βιβλίο αυτό:
αφενός οι έννοιες πολιτισμός - πολυπολιτισμός - διαπολιτισμός και παρουσιάζονται ζητήματα, όπως:
- Μοντέλα διαχείρισης της πολυπολιτισμικότητας
- Το γλωσσικό ζήτημα σε μια πολυγλωσσική κοινωνία
- Πολυπολιτισμικό πρόγραμμα σπουδών (θεμελιώδεις αξίες, επίλυση προβλημάτων)
- Διαπολιτισμική εκπαίδευση (παιδαγωγική και διδακτική, εκπαιδευτικές στρατηγικές)
- Διαπολιτισμική Ευρώπη (Εκπαιδευτική πολιτική ευρωπαϊκών χωρών)
- Πρακτικές στον τρόπο διδασκαλίας της γλώσσας (μεθοδολογική προσέγγιση διδακτικής)
αφετέρου οι όροι τεχνολογία - πληροφορία - επικοινωνία και προβάλλονται:
- Τρόποι χρήσης και αξιοποίησης τους στη μαθησιακή διαδικασία (διαπολιτισμικές συνεργασίες, συνεργατική μάθηση)
- Η διαδραστική σχέση τους με τη διαπολιτισμική εκπαίδευση
- Διεθνείς πρακτικές εκπαίδευσης και ευρωπαϊκά προγράμματα υποστήριξης της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης.

Τα τελευταία χρόνια η εκπαιδευτική κοινότητα έχει εντάξει στις αναφορές της για την καθημερινή σχολική πρακτική όρους που συνδέονται με διδακτικές πρακτικές και μαθησιακές διαδικασίες διαφορετικές από την μετωπική διδασκαλία.
Όροι όπως «αλληλεπίδραση», «αυτορρύθμιση», «διερεύνηση», «διαπραγμάτευση», «συνεργασία» υποδηλώνουν την ανάγκη των εκπαιδευτικών να στραφούν σε διδακτικές προσεγγίσεις που θα «ζωντανέψουν» το μάθημα, θα ενισχύσουν το ενδιαφέρον και την επιθυμία των μαθητών για το σχολείο και θα δώσουν «σάρκα και οστά» στο όραμα πολλών εκπαιδευτικών για μια ουσιαστική εκπαίδευση. Σε ένα συγκεντρωτικό εκπαιδευτικό σύστημα όπως είναι το ελληνικό, όπου οι μαθητές όλης της χώρας διδάσκονται το ίδιο περιεχόμενο την ίδια χρονική περίοδο και με τον ίδιο τρόπο, ο εκπαιδευτικός είναι βασικός μοχλός εξέλιξης και αλλαγής της καθιερωμένης πρακτικής.
Ωστόσο, κάθε προσπάθεια των εκπαιδευτικών για καινοτομία συχνά δυσχεραίνεται από την πίεση να ανταποκριθούν στα μετρήσιμα εκπαιδευτικά αποτελέσματα που το εκπαιδευτικό σύστημα και οι γονείς επιδιώκουν, όπως είναι η κάλυψη συγκεκριμένης ύλης και η υψηλή βαθμολογία. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται πρόσθετη προσπάθεια από την πλευρά του εκπαιδευτικού προκειμένου να αρθούν περιορισμοί πρακτικοί και μη, ειδικά όταν οι αλλαγές που επιχειρεί να εισαγάγει βασίζονται σε μορφές οργάνωσης της τάξης και σε δραστηριότητες οι οποίες συνδέονται με δεξιότητες και τρόπους συμμετοχής διαφορετικούς των μαθητών από τον κανόνα του παραδοσιακού σχολείου και της μετωπικής διδασκαλίας.
Αρκεί να σκεφθεί κανείς ότι στο πλαίσιο μιας διερευνητικής και δια-θεματικής δραστηριότητας οι μαθητές καλούνται να συνεργαστούν, να διατυπώσουν, να διερευνήσουν και να πραγματευτούν έννοιες και τελικώς να επικοινωνήσουν ακολουθώντας πολύ διαφορετικούς κανόνες από αυτούς που διέπουν συνήθως την επικοινωνία μέσα στην τάξη. Ως εκ τούτου, ο εκπαιδευτικός καλείται να «ανατρέψει» τους κανόνες επικοινωνίας που οι μαθητές «κουβαλούν» στην βάση της εμπειρίας τους από την γενικότερη εκπαιδευτική πρακτική και μέσα από στοχευμένες διδακτικές παρεμβάσεις να καλλιεργήσει στους μαθητές νέες επικοινωνιακές συνήθειες (για μια αναλυτική παρουσίαση σχετικών διδακτικών παρεμβάσεων βλ. Μπερερής και Τρούκη, 2009).
Από την άλλη πλευρά, το εκπαιδευτικό σύστημα συχνά έχει αναζητήσει τρόπους να δημιουργήσει εντός του σχολικού προγράμματος το πλαίσιο που θα δώσει στους εκπαιδευτικούς τον αναγκαίο χώρο και χρόνο είτε για να αναπτύξουν πρωτοβουλίες, είτε να δοκιμάσουν μικρότερες ή μεγαλύτερες αλλαγές στην εκπαιδευτική διαδικασία και μέσα από αυτές τις «πειραματικές» εφαρμογές να επανεξετάσουν την αποστολή του σχολείου και τον δικό τους ρόλο. Μία από τις προσπάθειες αυτές είναι ο θεσμός της ευέλικτης ζώνης που ξεκίνησε πιλοτικά το σχολικό έτος 2001-2002 και έδινε στους εκπαιδευτικούς την δυνατότητα να εφαρμόσουν διαθεματικές και δημιουργικές δραστηριότητες με στόχο οι μαθητές να μαθαίνουν συνεργαζόμενοι, ερευνώντας και δημιουργώντας. Έτσι, στο πλαίσιο της ευέλικτης ζώνης αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν σχέδια εργασίας που συνδέονται όχι μόνο με τα γνωστικά αντικείμενα του Αναλυτικού Προγράμματος, αλλά με ευρύτερες θεματικές περιοχές όπως είναι η υγεία, το περιβάλλον, οι τέχνες.
Με την παρούσα έκδοση επιχειρείται να συγκροτηθούν σε ενιαίο σώμα οι ατομικές προσπάθειες και ιδέες εκπαιδευτικών που, αν και φαινομενικά ενήργησαν μεμονωμένα σχεδιάζοντας και εφαρμόζοντας στην τάξη τους ένα σχέδιο εργασίας σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και διαφορετικά σχολεία, τελικώς φαίνεται να μοιράζονται κοινές ανησυχίες για τους στόχους, τα μέσα και τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων στις οποίες χρειάζεται να εμπλέκονται οι μαθητές. Για τον λόγο αυτό, στόχος μας είναι, μέσα από την σύνθεση της ατομικής εμπειρίας εκπαιδευτικών, να διαφανεί η δυναμική κάθε προσπάθεια που δοκιμάζεται στην σχολική αίθουσα και τα σχέδια εργασίας που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο να αποτελέσουν σημείο «συνάντησης» και άλλων εκπαιδευτικών.
Πρόθεση των εκπαιδευτικών που συνεισφέρουν σε αυτό το βιβλίο ήταν να προτείνουν και να δοκιμάσουν στην πράξη δραστηριότητες οι οποίες φέρουν στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας την ερευνητική δράση και την δημιουργικότητα του μαθητή. Οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από αυτά που κάνουν και λένε οι ίδιοι και όχι ακούγοντας παθητικά τον εκπαιδευτικό. Κοινή διαπίστωση όλων αυτών των εκπαιδευτικών ήταν ο ενθουσιασμός τους και η προθυμία των μαθητών τους να ανταποκριθούν σε νέους ρόλους: στον ρόλο του ερευνητή, του συνεργάτη, του δημιουργού. Οι θετικές αυτές διαπιστώσεις προσμετρώνται στον απολογισμό μιας δύσκολης προσπάθειας για τους εκπαιδευτικούς, καθώς ακόμα και όταν τους δίνεται το θεσμικό πλαίσιο για την εισαγωγή καινοτομιών στο σχολείο, καλούνται να υπερβούν όχι μόνο πρακτικούς περιορισμούς (π.χ. εξασφάλιση αναγκαίων χώρων και υλικών), αλλά προπαντός προσωπικές αγωνίες, ενδοιασμούς και ανησυχίες. Μάλιστα, ένα από τα βασικά θέματα που τους απασχολούν είναι αν και πώς οι δραστηριότητες που σχεδιάζουν και δοκιμάζουν θα μπορέσουν κάποτε να συνδεθούν οργανικά με το πρόγραμμα και την στοχοθεσία του σχολείου και δεν θα έχουν τον χαρακτήρα «ευχάριστου διαλείμματος» σε μια κατά τα άλλα μονότονη και παθητική παρακολούθηση μαθημάτων. Καθώς όμως οι εκπαιδευτικοί που πειραματίζονται συνήθως εκπλήσσονται ευχάριστα από την ανταπόκριση και την συμμετοχή των μαθητών τους, το τελικό αποτέλεσμα είναι ολοένα να δυναμώνουν οι «φωνές» για ένα σχολείο ζωντανό, δημιουργικό, που σέβεται την διαφορετικότητα όλων και συνδέεται άμεσα με την κοινωνία.
Για τούτο και το βιβλίο αυτό αφιερώνεται σε όλους τους εκπαιδευτικούς που δεν εγκαταλείπουν το όραμα τους και αξιοποιούν κάθε μικρή ή μεγάλη ευκαιρία που τους δίνεται να σχεδιάζουν την διδασκαλία τους με βάση τα ενδιαφέροντα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών τους, ώστε να τους βοηθήσουν να ανακαλύψουν την χαρά της μάθησης, της δημιουργίας και της συνεργασίας μέσα στο σχολείο.

Το βιβλίο στοχεύει να αποδείξει ότι η μέθοδος σχεδίων εργασίας/project και η ποικιλία διδακτικών πρακτικών είναι δυνατό να εφαρμοστούν στη διδακτική πράξη γιατί είναι ευέλικτες πρακτικές μάθησης και μπορούν να προσαρμοστούν στα δεδομένα της εκάστοτε σχολικής πραγματικότητας. Επίσης, η μέθοδος σχεδίων εργασίας ενδείκνυται για ατομικές και ομαδο-συνεργατικές μαθητικές δραστηριότητες όπου οι μαθητές κοινωνικοποιούνται και συγχρόνως παράγουν προφορικό και γραπτό λόγο.
Ένα πόνημα που απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς που διδάσκουν κυρίως φιλολογικά μαθήματα -μπορεί να αξιοποιηθεί και από άλλες ειδικότητες- και εστιάζει στην εκπόνηση σχεδίων εργασίας με τη μορφή διδακτικών προτάσεων. Έτσι επιχειρείται να καταδειχθούν διάφοροι τρόποι με τους οποίους τα φιλολογικά μαθήματα "συνομιλούν" με τα άλλα μαθήματα (μαθηματικά, φυσικές επιστήμες, θρησκευτικά, αισθητική αγωγή κ.ά.) σε μια προσπάθεια υπέρβασης των στεγανών των φιλολογικών μαθημάτων, αλλά και με την καθημερινή ζωή.
Συνεπώς ο κύριος στόχος του βιβλίου είναι να δώσει ερεθίσματα στους εκπαιδευτικούς, φιλολόγους και μη, για την καλύτερη διδακτική αξιοποίηση των βιωμάτων των μαθητών από τη ζωή και το σχολείο και για την αποτελεσματικότερη άσκηση των μαθητών στο πώς να μαθαίνουν και πώς μπορούν να κατανοήσουν την ενότητα του κόσμου που τους περιβάλλει.

Η πληθώρα εγχειριδίων που κυκλοφορούν στο εμπόριο και απαντούν σε θέματα ερευνητικής μεθοδολογίας, δημιουργούν πολλές φορές αμηχανία στο φοιτητή ή στον επαγγελματία που ασχολείται για πρώτη φορά με την έρευνα στον τομέα της Τεχνολογίας.
Το πόνημα αυτό φιλοδοξεί να διαφωτίσει τους ενασχολούμενους με θέματα Τεχνολογικής υφής -κυρίως μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες- σε ό,τι αφορά στη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθήσουν όταν εκπονούν ερευνητικές μελέτες και εργασίες.

Στόχος αυτού του βιβλίου είναι να σας προσφέρει τα κατάλληλα εργαλεία, να σας βοηθήσει να αποφύγετε κάποιες παγίδες και κάποιες χρονοβόρες ή λανθασμένες μεθόδους, να αποκτήσετε σωστές ερευνητικές συνήθειες και να σας οδηγήσει από το στάδιο της επιλογής θέματος ως τη σύνταξη μιας ορθά σχεδιασμένης, σωστής μεθοδολογικά και καλογραμμένης πτυχιακής εργασίας ή διατριβής. Το βιβλίο, το οποίο είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα, περιλαμβάνει:
-Κεφάλαια για τη δεοντολογία και την αρτιότητα της έρευνας, για τη μελέτη, τη διαμόρφωση βιβλιογραφικών αναφορών και τη διαχείριση των πληροφοριών, καθώς και για την αναζήτηση βιβλιογραφίας.
-Αναλύσεις επιπρόσθετων τεχνικών, όπως της θεμελιωμένης θεωρίας και της δημιουργίας βιβλιογραφικών αναφορών σε ηλεκτρονική μορφή.
-Μία πλήρως ενημερωμένη ανάλυση του αρχειακού υλικού.
-Παραδείγματα από πολλούς επιστημονικούς κλάδους.
Αυτός ο οδηγός σωστής πρακτικής απευθύνεται σε αρχάριους ερευνητές οποιουδήποτε επιστημονικού κλάδου, που αναλαμβάνουν τη διεξαγωγή προπτυχιακών ή μεταπτυχιακών μελετών, καθώς και σε επαγγελματίες τομέων όπως οι κοινωνικές επιστήμες, η εκπαίδευση και τα επαγγέλματα υγείας.

Η εισαγωγή της Ερευνητικής Εργασίας στην ελληνική εκπαίδευση αποτελεί καινοτομία και δημιουργεί νέες απαιτήσεις για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Στόχος αυτού του βιβλίου είναι να προσφέρει στους υποψήφιους ερευνητές τα κατάλληλα εργαλεία αλλά και τη μεθοδολογία, ώστε να συντάξουν με τον κατάλληλο τρόπο την Ερευνητική Εργασία τους.
Το υλικό του βιβλίου διαρθρώνεται σε τρία μέρη και περιλαμβάνει:
Α. Συνοπτική θεωρητική παρουσίαση του νέου τρόπου εργασίας
Β. Σύντομο οδηγό για την υλοποίηση μιας Ερευνητικής Εργασίας
Γ. Παράρτημα με προτεινόμενο επιστημονικό υλικό.

Ένας "πονοκέφαλος" για φοιτητές/τριες κατά τη διάρκεια των σπουδών τους είναι και η υποχρέωσή τους να συγγράψουν επιστημονικές μελέτες, είτε στο πλαίσιο σεμιναριακών μαθημάτων είτε στο τέλος των σπουδών τους με την πτυχιακή εργασία. Ερωτήματα λανθάνοντα ή και έκδηλα που ανακύπτουν είναι, μεταξύ άλλων:
- Πώς θα εκμαιεύσω τις αξιώσεις του επόπτη καθηγητή;
- Από πού θα ξεκινήσω την εργασία μου και πώς θα προχωρήσω;
- Πώς θα τιθασεύσω το βιβλιογραφικό υλικό;
- Ποιος είναι ο μεθοδολογικός σχεδιασμός που θα πρέπει να ακολουθήσω;
- Πώς θα οργανώσω τα κεφάλαια της μελέτης μου;
- Πώς θα παραθέσω τη βιβλιογραφία και τις παραπομπές;
Σχεδόν σε όλα τα μαθήματα, ο διδάσκων δίνει ένα συνοπτικό μεθοδολογικό πλαίσιο όσον αφορά στη συγγραφή επιστημονικής εργασίας. Εντούτοις, οι φοιτητές/τριες νιώθουν άοπλοι, χωρίς εφόδια και αποσκευές, όταν κάτι τέτοιο απαιτηθεί στην πράξη. Και οι αδυναμίες, οι ελλείψεις, τα κενά, εντοπίζονται στη συνέχεια όταν εκκινήσει η υλοποίηση ενός σχεδίου εργασίας ή ακόμη και όταν έχει ολοκληρωθεί.
Ο παρών οδηγός αποσκοπεί να απαντήσει σε μερικά από τα παραπάνω ερωτήματα. Πρόκειται για ένα χρηστικό εγχειρίδιο, στο μέτρο του δυνατού, όπου έγινε προσπάθεια να συμπεριληφθούν βασικά μεθοδολογικά στοιχεία, που θα διευκολύνουν το εγχείρημα του εκπαιδευόμενου, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της ερευνητικής του μελέτης, να οργανώσει αποτελεσματικά, συστηματικά και με βάση την επιστημονική δεοντολογία τη δική του εργασία. Είναι ένα πρακτικό και συνοπτικό βοήθημα για τον προπτυχιακό φοιτητή, για το μετεκπαιδευόμενο εκπαιδευτικό και μερικώς για το μεταπτυχιακό φοιτητή, το μετεκπαιδευόμενο εκπαιδευτικό και μερικώς για το μεταπτυχιακό φοιτητή που εκπονούν εμπειρική βιβλιογραφική μελέτη στο πλαίσιο των σπουδών τους. Χωρίς να διεκδικεί εύσημα εξαντλητικής παρουσίασης όλων των πτυχών του εν λόγω θέματος, ο προκείμενος οδηγός, μέσα από πολλαπλά παραδείγματα, ευελπιστούμε ότι καλύπτει ένα σημαντικό κενό και συμπληρώνει τα σχετικά ελληνικά δεδομένα.

Οδηγός επιμορφωτή

Οδηγός επιμορφούμενου 

Πρώτο Μέρος: Θεωρητικές Αρχές και Διδακτικές Επιλογές

 Στο Πρώτο Μέρος του Οδηγού οι εκπαιδευτικοί ενημερώνονται με συνοπτικό τρόπο και σχετικά παραδείγματα για την «παιδαγωγική φιλοσοφία» των Ερευνητικών Εργασιών, την οποία εκφράζουν τέσσερις παιδαγωγικές αρχές:

1. Η αρχή της Διερευνητικής Προσέγγισης στη Μάθηση.
2. Η αρχή της Διεπιστημονικής Συνεργασίας των Καθηγητών.
3. Η αρχή της Διαφοροποιημένης Προσέγγισης στη Μάθηση.
4. Η αρχή της Ομαδικής Συνεργασίας των Μαθητών.

Ακόμη, ενημερώνονται για τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες θα καθοριστούν τα διεπιστημονικά θέματά τους, οι εναλλακτικοί τρόποι επιμερισμού των θεμάτων και η ανάθεση των υπο-θεμάτων στις μαθητικές ομάδες, οι τρόποι συνεργασίας των ομάδων και οι τρόποι εποπτείας των ομάδων. Τέλος, ενημερώνονται για τα κριτήρια και τις διαδικασίες αξιολόγησης των συλλογικών Ερευνητικών Εργασιών και της ατομικής συμβολής των μαθητών στο συλλογικό έργο.
Συγκερκιμένα, το πρώτο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει τα παρακάτω κεφάλαια:

• Πρώτο Κεφάλαιο: Παιδαγωγικές Αρχές της Καινοτομία των Ερευνητικών Εργασιών: Διερεύνηση, Διεπιστημονικότητα, Διαφοροποίηση, Συνεργασία
• Δεύτερο Κεφάλαιο: Εφαρμογή Ομαδοσυνεργατικών Ερευνητικών Εργασιών στην Πράξη: Εναλλακτικά Σχήματα  Διερεύνησης και Συνεργασίας
• Τρίτο Κεφάλαιο: Ομαδοσυνεργατική Διερεύνηση: Φάσεις Διερεύνησης και Ρόλοι Εκπαιδευτικού και Μαθητών
• Τέταρτο Κεφάλαιο: Αξιολόγηση Ερευνητικών Εργασιών: Κλίμακες Διαβαθμισμένων Κριτηρίων Αξιολόγησης (Rubrics)
• Βιβλιογραφία

Πηγή: Ψηφιακό σχολείο

Στο Δεύτερο Μέρος του Οδηγού παρατίθενται εννέα διεπιστημονικές Ερευνητικές Εργασίες, προκειμένου οι εκπαιδευτικοί να κατανοήσουν καλύτερα τις διαδικασίες διαμόρφωσης διεπιστημονικών θεμάτων και τις μεθόδους διερεύνησής τους μέσα από εναλλακτικές μορφές οργάνωσης της ομαδικής (συν-)εργασίας.
Επίσης περιλαμβάνεται ένα Παράρτημα το οποίο περιέχει τον Πίνακα Ερευνητικών Εργασιών που έχουν υλοποιηθεί στο παρελθόν από σχολεία της χώρας.

Πηγή: Ψηφιακό σχολείο